Kosmetika
və təravətləndiricilər
Müalicə
tədbirlərinin siyahısı
Turp yemək üz
rəngini yaxşılaşdırır. Yarpızı
bişirib təpitmə qoymaq, dəfnə təpitməsi
dəri ləkələrini aparır. Gəvən
yağını dəriyə sürtmək onu
yumşaldır. Üzə andız sürtmək
onun rəngini saflaşdırır. Gül yağının
sirkə və mərsin suyu ilə qatışığı,
qərə qarşı və hərarətlə
müşahidə olunan sızınaqlar üçün
münasibdir. Hil tər qoxusunu və ağız
iyini xoş edir. Darçın ağızın
pis qoxusunu aparmaqla yanaşı fərəhləndirmə
və ruhu yüksəltmək qabiliyyətinə
malikdir. Keşniş çeynəmək şərabdan
sonra ağız qoxusunu aparır. Kəklikotunun
pis qoxuları yox etmək xassəsi var.
Təzə biyan yarpağının təpitməsi
qoltuq iyini aparmaq üçün münasibdir. Tərxun,
reyhan, nanə və yarpızın qoxuaparma xassəsi
vardır.
Mumun tüstüsü havadakı üfunəti
dəf edir. Topalaq ağzı xoş iyləndirir.
Böyürtkən yarpağını çeynəmək
və ya yetişmiş meyvəsini yemək ağız
iyini aparır.
Xiyarı dəriyə sürtmək və ya onun
təpitməsini qoymaq dərini yumşaldır.
Balı şüyüdlə bişirib dərindəki
zərbə izi və qotur yerlərini aparmaq üçün
işlədirlər. Gilas və albalı ağacının
yapışqanını təpitmə kimi qoymaq
üz dərisini yaxşılaşdırır.
Şirin nar yemək və ya narşərab işlətmək
üz rəngini açır.
Palıd çubuğunu yandırıb çıxan
suyu qaşı rəngləmək üçün
münasib vasitə kimi işlədirlər. Qozun
nazik çubuqlarını döyüb sirkəyə
qoyur və yanağı qızartmaq üçün
üzə sürtürlər. Kəklikotu çiçəyinin
mürəbbəsi üzü qəşəngləşdirir.
Yumurta ağını gün yanığına
sürtmək yanıq izlərini aparır. Üzü
gözəlləşdirmək üçün
mixəyi xiyar suyunda isladır, bir gün sonra həmin
suyu bal şərbəti ilə içirlər.
Buğda yanığını mum və gül
yağı ilə qatıb sürtmək üzü
şəfəqləndirir və çilandırır.
Göyərçin yumurtasını üzə
sürtmək onun rəngini təravətləndirir.
Cirəni bişirib şəkərlə yemək
hamilə qadınlar üzünün rəngini
yaxşılaşdırır.
Yasəməndən düzəldilən təpitmə
üzü təravətləndirir və qızardır.
Cücə əti yemək üz rəngini saflaşdırır.
Küncüddən düzələn təpitmə
dərini yumşaldır, ləkələri aparır.
Dəmirtikanın suyunu küncüd yağında
qaynadıb üzə sürtmək onun rəngini
yaxşılaşdırır.
Dəriyə qulluq. Dəriyə qulluq etmək
təkçə onun zahiri cəhətlərini
yaxşı saxlamaq üçün deyir, həm
də bədənin ümumi sağlamlığını
qorumaq baxımdan faydalıdır. Dərinin yaxşı
qalması üçün dar paltar keyməkdən
çəkinməli, hamamdan sonra bədəni möhkəm
qurulamaq və qətfə ilə sürtmək
lazımdır. Bununla qan dövranı yaxşılaşır.
Üzdə olan əzginlik, yorğunluq və qırışları
aradan götürmək üçün, xörək
qaşığının yarısı qədər
razyana toxumunu döyüb toz halına salır,
sonra üzərinə qaynar su tökür, üzü
onun buxarına verirlər. Buxarın yaxşı
tə”sir etməsi üçün üzün ətrafını
dəsmal ilə tuturlar. Dərinin yaxşı
və cavan qalması üçün 2 qaşıq
balı 1 qaşıq zeytun yağı ilə qatıb
üzə yaxır və bir müddət saxlayırlar.
Üzü yuduqdan sonra dərini yumşaltmaq üçün
badam yağı sürtürlər.
Qadınlar boyun və çiyin dərisinin gözəlliyini,
lətafətini qoruyub saxlamaq üçün qış
zamanı portağaldan istifadə edə bilərlər.
Onun dilimlərini dəriyə sürtmək lazımdır.
Yerkökü yemək təkçə dəri
üçün deyil, insanın sağlamlığı
və bədənin cavanlığı üçün
çox faydalıdır. Yerkökünün şirəsi
həssas və zərif dərini möhkəmləndirir,
qırışmanın qarşısını
alır. Dərinin təravətini və cavanlığını
qorumaq üçün xuyar və kahı şirəsini
dəriyə sürtmək məsləhət görülür.
Dərinin yumşaqlığını saxlamaq
üçün 50q üzüm suyunu, 100q şirin
badam yağı və 50q mumla bir-birinə qatıb
saxlayır, hər dəfə lazım olduqda onu
isidir və dəriyə yaxırlar. Əlin dərisini
yumşaq və ağ qalması üçün
kartofu əzib xəmir şəklində salır,
sonra ona bir qədər süd və gülab qatıb
ələ sürtürlər. Üz dərisinin
yumşalığı üçün, 50q alt qabığı
soyulmuş şirin badamı həvəngdəstədə
narın halda döyür və 250q xiyar suyunu ona
qatırlar. Sonra qatışığı parçadan
keçirərək süzür, azacaq gülab
əlavə edib üzü onunla yuyurlar.
Yağlı dərisi olanlar təzə limon şirəsini
pambığa hopdurub, dərini sürtükdə
yağlılıq azalar. Şirə ilə dərini
sürtükdən sonra onu silmək olmaz, dəri
havada öz-özünə qurumalıdır. Bir
qədər çiyələyin süzgəcdən
keçirilmiş şirəsini, çalınmış
və durudulmuş yumurta ağı ilə qarışdırırlar.
Sonra məhlula 20 damcı gülab töküb
onu bir daha möhkəm qarışdırır,
məhlulu pambığa hopdurub üzə sürtür
və 1 saat saxlayırlar.
Dərinin rənginin xoş olması və tərəvətli
qalması həm də bədənin ümumi sağlamlığına
dəlalət edir. Qara ciyərin sağlam olması,
qanın təmizliyi və saflığı insanın
rənginə də tə”sir göstərir. Bədən
tərəfindən lazımi qida maddələri
alınmadıqda, dəri öz təravətini
və gözəlliyini itirir. Dərinin xarablaşmasına
tə”sir göstərən amillərdən içməli
suyun təmiz olmaması, iqlimin sərtliyi, həddən
çox yemək və ya lazımi qədər qidalanmamaq,
yuxunun pozulması, acı və turş yeməkləri
çox işlətmək, çox isti və soyuqda
qalmaq, təmizliyin qorunmaması və s. göstərmək
olar.
Meyvə-tərəvəz, göyərti, şərbət
və şirələr qida rejimini tənzimləyir,
qanı təmizləyir və beləliklə də
dərinin təravətli qalmasına kömək
edir. Quzu ətini ədviyyə, keşniş və
ispanaqla bişirib yemək, süd içmək,
təzə və şirin meyvələr, yemiş,
qarpız, alma, nar, ərik, reyhan, nanə yemək,
təzə və ətirli güllər iyləmək,
gülab işlətmək dərinin yaxşı
qalmasını tə”min edir. Dərinin təravətinin
qorunması üçün həm qida maddəsi
kimi, həm də dəriyə sürtmək üçün
süd və baldan istifadə edirlər.
Başın dərisinin yağlılığına
qarşı mazı, üzün yağlılığına
qarşı isə düyü unu işlədirlər.
Düyü ununu hazırlamaq üçün düyünü
2 gün suda isladır, suyu çəkilməkdən
ötrü parça üzərinə sərirlər.
Bundan sonra onu üyüdür, qurumaq üçün
yenidən sərirlər. Unun dəriyə tez yapışmasından
ötrü, qabaqcadan üzü azca isladırlar.
Bu yolla üz dərisinin yağlılığını
aradan qaldırmaq olur.
Üzün yağlılığının və
solğunluğunun bir səbəbi də qara ciyərin
xəstə olması və qan tərkibinin dəyişməsidir.
Buna qarşı kasnıdan və ya at pıtrağından
daha çox istifadə edirlər. Onun yarpağının
suda qaynanmışa qanın şəkərini
aşağı salır, kökü isə qanı
safnaşdırır, qara ciyəri tənzimləyir.
Kasnı və at pıtrağını ayrı-ayrı
istifadə etmək məsləhətdir.
Dəri ləkələrini təmizləmək
üçün dəniz sahilində olan yüngül
sədəfdən istifadə edirlər. Bunlar balıq
öləndən sonra dənizdə yaranır
və sonra dalğalar onu sahilə çıxarır.
Onun tərkibində müxtəlif duzlar olur. Buna
görə də sədəfi sirkədə və
ya limon şirəsində həll edib dəri ləkələrini
təmizləməkdə işlədirlər.
Bu baxımdan faydalı vasitələrdən biri
də gülnardır. Gülnar barsız nar ağacına
deyirlər, onun iri və qəşəng gülləri
vardır. Bu gülləri döyüb özü
miqdarda döyülmüş sədəfə
qatır, limon şirəsində həll edərək
gündə bir neçə dəfə dəri
üzərinə yaxırlar.
Saç tökülməsinə qarşı
vasitələr. Saç tökülməsinin
səbəbləri müxtəlifdir. Adətən
orqanizm lazımi qida maddələri ilə tə”min
olunmadıqda, bə”zən isə xəstəlikdən
sonra tüklər sür”ətlə töküləməyə
başlayır. Saçın tökülməsinin
qarşısını almaq üçün ilk
növbədə yaxşı qidalanmaq lazımdır.
Bundan əlavə keçmişdə bir sıra
profilaktik tədbirlərdən də istifadə
etmişlər. Faydalı vasitələrdən
gəvən yağı və yumurta sarısını
göstərmək olar. Yumurta sarısından
saçı quru olanlar, noxud suyundan isə saçı
yağlı yağlı olanlar istifadə edirlər.
Saçlara sürtmək üçün, xırda
yemişin tumları ətrafənda olan xəmir
kimi selikli maddədən də istifadə etmək
olur. Onu əl ilə saça sürtür və
bir saat saxladıqdan sonra ilıq su ilə yuyurlar.
Saçı möhkəmləndirən vasitələrdən
biri də gicitkəndir. Onu başqa göyərtilər
kimi bişirib yeyirlər.
Keçmişdə əttarlar bədən üçün
dörd ünsürün əhəmiyyətini
göstərmişlər, saçların tökülməsini
də bu dörd ünsürün münasibətində
olan tarazlığın pozulmasında görmüşlər.
Səfra, bəlğəm, sövda və qan arasında
tarazlığın qida maddələri ilə
tənzimlənməsi saçların, sağlamlığının
əsas şərti hesab edilir.
Ümumiyyətlə, saç üçün düzəldilən
mə”cunların tərkibində, adətən
şahtərə, mixək, mazı, xına, palıd,
mərsin, müşk və s. işlətmişlər.
Orqanizmi və saçları möhkəmləndirmək
üçün bal və başqa istilik gətirən
vasitələr (püstə, fındıq, balıq,
kürüsü və s.) işlətmək məsləhət
görülür. Saç üçün faydalı
olan vasitələrdən mərsin yağı
və ətirli ladan yağını göstərmək
olar. Xınadan həm boyama, həm də saçları
qüvvətləndirən bir vasitə kimi istifadə
edirlər.
Saçı qaraltmaq üçün daha çox vəsmədən
istifadə olunur. Bir sıra hallarda saçı
əvvəlcə xına ilə, sonra vəsmə
ilə rəngləyirlər. Bə”zən isə
bir hissə xınaya iki hissə vəsmə qatıb
saça çəkirlər. Çobanyastığı
çiçəklərinə özü bərabərində
xınaya qatıb işlətdikdə saç qızılı
rəng alır. Qozun qərzəyi və kökündən
də saçları möhkəmləlndirməkdə
və rəngləməkdə istifadə edirlər.
Yumurta sarısını dəmir tavada od üzərində
yanmaq həddini keçənə qədər bişirməklə
alınan yağı saça sürtmək onu bərkidir
və yeni tük bitməsinə kömək edir.
Ardıcın meyvəsini döyüb yumşaldır,
sirkə ilə qatıb xəstəlikdən sonra
tük tökülməsinə qarşı başa
sürtürlər. Bənövşə yağı
sürtmək tük tökülməsinə qarşı
münasib dərmanlardan biri sayılır. Bu baxımdan
çuğundurun çiy yarpağını təpitmə
kimi qoymaq da faydalıdır. Narın içini çıxarır,
oraya ayı piyi və o qədər də zeytun
yağı töküb isidir, saç tökülməsinə
qarşı başa sürtürlər. Dovşan
piyi sürtmək, qoz yağı sürtmək,
çirişi sirkəyə batırıb saça
sürtmək də yaxşı tə”sir göstərir,
müntəzəm turp yemək, qara noxudun yağı
təklikdə və ayı piyi ilə tükü
bərkidir. Dəfnə yağı tük tökülməsinin
qarşısını alır. Ayı ödü,
bal və istiotu yaxşıca qarışdırıb,
5 dəfədən az olmayaraq sürtmək tük
bitməsinə kömək edir.
Xardaldan hazırlanmış təpitmə tük
tökülməsinin qarşısını alır.
Qamış kökünün qabığını
yandırıb, o qədər də xına ilə
qataraq saça yaxmaq tükləri bərkidir və
tük bitməsinə kömək edir. Çöl
zeytunun yağı tük qaralığını
saxlayır. Saqqızağacı meyvəsinin yanmışından
düzəldilmiş təpitmə tük bitirəndir,
yağı isə tükü bərkidir. Onun qurumuş
yarpağı yağ və sirkə ilə saçı
uzadır və bərkidir.
Kəndəlaş meyvəsini bişirib sürtmək
saçı qaraldır və tökülməsinə
mane olur. Böyürtkənin yarpaq və meyvəsini
qaynadıb başı yumaq, üzərliyin qaynanmış
suyu, mərsin toxumunun, bişirmişlən düzəldilən
təpitmə, onun yarpağından alınan yağ,
mazı suyu da tükləri qaraldır. Akasiyanın
yarpaq və meyvəsi də rəngləyici xassəyə
malikdir. Sidr ağacı yarpağının tükü
bərkitmək və onun tökülməsinin
qarşısını almaq qabiliyyəti vardır.
Mərsin yarpağının suyu ilə saçı
yumaq tökülməyə qarşı tə”sirlidir.
Şam ağacından çıxan duru rütubəti,
dörddəbiri qədər qatranla qatıb qaynadır
və qaynanan əsnada buxarından alınan rütəbəti
yuna hopdurub, ondan arpa unu ilə təpitmə hazırlayır,
tük bitməsi üçün istifadə edirlər.
Xınanı qatran və zeytun yağı ilə
işlətmək tük bitməsinə çox
tə”sirlidir. Narın qabığını bişirib
təpitmə düzəldir, baş sızağını
aparmaq və tükü yumşaltmaq üçün
işlədirlər.
Səpişmə və ləkələr.
Dəridə olan qaşınma və sövda adlı
səpməni aradan qaldırmaq üçün,
bir sıra təbii vasitələrdən istifadə
etmişlər. Təzə balqabaq yarpağından
hazırlanan təpitmə bu baxımdan faydalıdır.
Hulu tumundan həzırlanan yağı köpməcələr
üzərində sürtmək yaxşı tə”sir
göstərir. Təzə qozun şirəsini
çıxarıb, sövda səpmələri
üzərində sürtməklə onu müalicə
etmək olar. Bu baxımdan təzə ispanaq yarpağının,
zeytun yağında bişirilmişindən hazırlanan
təpitmə də faydalı hesab edilir. Bunun üçün
10q limon cövhərini qaynar suda həll edərək,
gündə 3 dəfə sövda, səpməsinin
üzərinə çəkmək məsləhətdir.
Səpişikli qaşınma zamanı, qoz ağacının
yarpağından və palıd qabığının
qaynanmışından da istifadə edirlər.
Gicitkəni qaynadaraq pambıq və ya yumşaq
parçanı isladıb, qaşınan səpişik
yerinə sürtürlər. Qaşınma, dəri
səpişikləri zamanı dərinin normal inkişafı
və gigiyenası üçün, xiyar şirəsindən
də istifadə etmək yaxşı nəticə
verir. Dəri səpişikləri və qaşınması
olanların, limon şirəsi və abqora içməsi
məsləhətdir. Keçmişdə belə
xəstələr həmçinin gül mürəbbəsindən,
iskəncəbidən istifadə edir, kükürdlü
və ya qatranlı sabunla bədənlərini
yuyurdular.
