Bəlgədən bir neçə
ay sonra böyük nişan gətirirlər. Buna
oğlan tərəf çoxdan hazırlaşmış
olur. Nişanda qız üçün hər nə
lazımdır alıb gətirirlər. Təkcə
ayaqqabıdan başqa. Deyirlər ki, ayaqqabı
darlıqdır. Onu da alırlar. Ara günlərdə
qaynana qızın yanına gələndə gətirir.
Nişanda bütün xərci çox vaxt oğlan
evi göndərir. Ət, yağ, un, düyü,
göyərti, bir sözlə, soğandan başqa
hər şey. Soğan acılıqdır.
Oğlan evi nişanı, qırmızı lentlə
bəzədilmiş xonçalarda və çamadanlarda
gətirirlər.
Hamı yeyib – içib, şənlənəndən
sonra süfrə yığıçır. Qızı
oturdurlar yuxarı başda. Qabağına güzgü
qoyurlar, şam yandırırlar. Xonçalarıda
düzürlər dövrəsinə. Bundan sonra
oğlan yengəsi /qardaşı arvadı/ xonçanın
üstünə nəmər atır. Qız yengəsidə
gəlib nəmər atır. Bundan sonra oğlanın
bacısı başlayır gətirilən şeyləri
nümayiş etdirməyə. Oturanlar da birağızdan
“mübarəkdir” söyləyirlər. Sonra nişanda
gəlmiş ətirlərdən birini götürüb,
verirlər oturanlara, hamı onunla ətirlənir.
Xonça gətirmə
Nişandan sonra qız kimin toyuna,
şaxına getsə onun adına xonça gətirirlər.
Burada qızlar oturur bir tərəfdə. Bu zaman
qaynana əlində xonça oynaya – oynaya girir məclisə.
Gəlir gəlinin qabağına.
Alnından öpüb onu qalxızır və
xonçanı qoyur onun yerinə. Qızı oynadır.
Bundan sonra baldız, qayın, elti və bəy
gəlini oynadırlar.
Bayramliq
Toya qədər bütün bayramlarda qıza bayramlıq gətirirlər. Bunlardan ən maraqlısı novruz bayramlığıdır. Bu bayrama qaynana həvəslə hazırlaşır. Ya axır çərşənbə, ya da bayram axşamı gəlinə bayramlıq gətirirlər. Burada qıza qırmızı rəngli paltar, ya yaylıq, bir zinət, başına xına qoyulmuş buynuzlu qoç gətirirlər. Bundan başqa şəkərbura, paxlava, qatdama, qoz – fındıq, innab, xurma ilə dolu xonçalar, şamlarla bəzədilmiş səməni və səbətlər gətirirlər. Gəlinin başına, əlinə, ayağına xına qoyurlar.
Danişiğagəlmə
Bir gün oğlanın atası qız
evinə xəbər göndərir ki, sabah danışığa
gəlirik, evdə olun.
Səhərisi gün oğlan tərəfdən
əmi, dayı, ata və başqa yaxın adamlar,
qohumlar iştirak edirlər.
Bu məclisdə çox vaxt kişilər iştirak
edir. Burada qızın, bacılığının
və oğlanın qardaşlığının
ataları da iştirak edir.
Danışıqda toy günü təyin olunur.
Çalğıçının kim olacağı,
toyu kim aparacağı müəyyənləşdirilir.
Toyda xərci oğlan evi verir. Bəzən qız
atası xərc istəmir. Ancaq oğlan evi qız
toyuna bacardığını göndərir.
Danışıb razılığa gələndən
sonra bir – birlərinə xeyir dua verib ayrılırlar.
Cehiz
Toydan iki – üç gün əvvəl
gəlinin cehizini gətirirlər. Bunu gəlinin
qardaşları, əmisi, dayısı, bibisi,
xalası oğlanları, bəyin dostları və
“qardaşlığı” gətirirlər. Ana gəlinin
cehizini düşürmək üçün gəlinin
qardaşına nəmər verir.
Sonra gəlinin yengəsi, bacısı evi bəzəməyə
gəlirlər. Onlar evi bəzəyib qurtarandan
sonra əşyaların bəzisinə qırmızı
lent bağlayırlar. Qaynana evi bəzəyənlərə
də xələt verir.
Fətirüstü
Artıq qız evində toy tədarükü
görülür. Qab – qacaq yığılır.
Fətir bişirilir, səhər tezdən ocaqlar
qalanır. Qadınlar başlayırlar fətir
bişirməyə. Cavan qızlar fətir bişirənlərər
qulluq edirlər.
Oğlan evindən də bir dəstə qadın,
başda oğlanın anası, gəlirlər
qız evinə. Fətir bişirənlərə
xələt verirlər. Axşam heyvan kəsilir.
Cavanlar yığılıb içalat kababı
bişirirlər, “baş – ayaq asırlar”.
Mağar qururlar. Oturacaqlar düzürlər.Mağarı
xalça – palazla bəzəyirlər. Sabah üçün
bütün işləri görüb qurtarırlar.
Toy günündən üç gün
qabaq seçmə qadınlar, qız – gəlinlər
yığışıb oğlan və ya qız
evinə “çörəkbişdi”yə gəlirlər.
Xamır yoğrular, kündə kəsilər,
yuxa, lavaş yayılar bişirilərdi. İlk
bişən çörək oğul və ya qız
anasına verilərdi. “Süfrəniz bərəkətli,
çörəyiniz isti olsun”, deyilərdi.
Paltarbiçdi
Toydan qabaq qız evində “paltarbiçdi
olardı”. Paltarbiçdidə gəlinin
adına alınmış bütün
hədiyyələr oğlanın
bacısı tərəfindən
bir – bir göstərilir. Bu məclisdə
ancaq qadınlar iştirak edərdi. Nəyi
göstərirdilərsə, məclis
əhli hamısına “Allah xeyir versin”,
“oğullu – qızlı olsunlar”, “qoşa
qarısınlar” və s. xeyir duaları
verərdilər. Qız anası paltarları
göstərənə hədiyyə
verərdi.
Qohum - əqraba qıza aldığı hədiyyəni
göstərər, sonra xüsusi kiçik torbalarda
hazırlanmış şirniyyatdan götürərdilər.
Sonra qız bacısı gəlinin ata evindən
aparacağı cehizi göstərərdi. Cehizlər
oğlan evinə aparılar və gəlin otağı
bəzənərdi. Ev bəzəyən qızlara
oğlan anasından xələt verilərdi. Hamı
şənlənərdi.
Qiz şaxi
Hər qızın yaxın rəfiqəsi,
bacılığı var. Kimin toyu oldu, bacılığı
“şax” qaldırır. Şaxqaldırma geniş
yayılmış bir adətdir. Şax taxtadan
düzəldilmiş üstünə güzgü,
şam, parça, şirni, meyvə bərkidilmiş
bir toy bəzəyidir. Onu bəzəməyə
də xüsusi məharət lazımdır. Əgər
toyu olan qızın bacılığı ərə
gedibsə, gəlin olduğu evdən şax qaldırır.
Bacılıqgildə süfrə açılır,
şax bəzədilir. Cavanlar oynaya – oynaya gəlirlər
bacılıqgilə. Yeyirlər, içirlər,
oynayırlar. Axşam təxminən saat doqquzda,
onda oğlan evindən cavanlar gəlir qız şaxına.
Bəy də gəlir, qardaşlıq da. Həyətdə
“lopa” yandırırlar, tonqal qalayırlar, o ki var
oxuyub – oynayırlar. Sonra da şaxı götürüb
çala – çala, tüfəng ata – ata gəlirlər
qız evinə. Qız evində də yeyib – içib
şənlənirlər.
Xinayaxdi
Qızlar yığışır
otağın birinə, qız yengəsidə islanmış
xınanı götürüb düşür
ortaya, oynayır. Sonra bir sini, bir də boş bir
kasanı gətirib qoyur oğlan adamının
qabağına. O da boş kasaya pul atıb, xınanı
götürür. Oynaya – oynaya gəlir qızın
yanına. Onun əllərinə, ayaqlarına xına
qoyur. Sonra da məclisdəkilərin qabağına
gətirir. Hamı xına qoyub, nəmər salır.
Qızlar “xınayaxdı”da olanda oğlanlar oynayıb,
şənlənirlər. Bu vaxt qız tərəfdən
bir nəfər “ikirəngli” çay gətirib qoyur
bəyin və dostlarının qabağına.
Onlarda çayı içib, boş nəlbəkiyə
nəmər qoyurlar.
Qızlardan biri xına gətirir. Oğlanlar da
çeçələ barmağını batırırlar
xınaya.
Kəbinkəsdirmə
Kəbinkəsdirmə toy günündən
bir neçə gün qabaq olardı. Kəbini adətən
molla kəsirmiş. Bu mərasimdə hər iki
tərəfdən iştirak edərmiş. Hər
tərəfdən 1 nəfər şahid olardı.
Mollaya 3 manat pul, bir kəllə qənd pay verərmişlər.
Kəllə qənd çəkisi 8 kq. olarmiş.
Kəbinkəsdirmədə hər iki tərəfin
yaxın adamı, bir çox hallarda isə qız
və oğlan iştirak edərdilər. Kəbinkəsdirmənin
“siğə” forması da vardır.
Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti mövcud olandan
sonra nigahın dövlət tərəfindən
qeyd olunması forması tətbiq edilmişdir.


