Türkəçarələr
***
Xalq təbabətində təmizlənib qurudulmuş
dəvətikanın köklərindən çay
dəmləyib, soyuqdəymələrdə hərarətisalıcı,
yarpaqlarından, çiçəklərindən
və cavan budaqlarından hazırlanmış
çay soyuqdəymələrdə tərlədici
və sidikqovucu vasitə kimi işlədilir.
***
Dəvətikanın köklərindən, çiçək
və meyvələrdən bir yerdə hazırlanmış
sulu bişirmə ishala və dizenteriyaya qarşı
istifadə edilir.
***
Dəvətikanın çiçəklərindən
araqda çıxarış hazırlanıb (“dəvətikanı
arağı”) xörək qaşığı
ilə qarnı işləyən xəstələrə
içirirlər. Quru yarpaqlarından çay dəmləyərək
mədə və 12-barmaq bağırsaq xorasında
yarasağaldıcı vasitə kimi verirlər.
***
Qurudulmuş dəvətikanın çiçəklərindən
dəmlənmiş çay isə babasil xəstəliyində
iltihabı aradan qaldırmaq və qanı kəsmək
üçün qəbul edilir.
***
Tut yarpaqlarından xalq təbabətində çox
qədimdən istifadə edilir. Onlardan çay dəmləyib
şəkər xəstəliyində, ürək
ağrılarında içirlər.
***
Meyvələri həm təzə halda yeyilir, həm
də ondan doşab hazırlayıb ürək
zəifliyində, qanazlığında qəbul
edirlər.
***
Ağ tutun yarpaqlarından çay dəmləyib
qəbizlikdə, soyuqdəymədən baş
verən xəstəliklərdə içirlər.
Ondan tərlədici və hərarəti aşağısalıcı
maddə kimi, həmçinin diabet və epilepsiya
xəstəliyinə qarşı da istifadə
edirlər.
***
Ma’də və onikibarmaq bağırsaq xoralarında
ağ tutun meyvələri məsləhət görülür.
***
Yarpaq və qabıqlarından hazırlanmış
məlhəmlə dəri yaraları müalicə
olunur.
***
Ağ və qara tutun yetişmiş meyvələri
qanartırıcı xassəyə malikdir.
***
Tut ağacının gövdəsinin qabıqlarından
və kökündən çay dəmlənib,
sidikqovucu dərman kimi işlədilir.
***
Qara tutun meyvələri qarın ağrılarında
və dizenteriyada məsləhət görülür.
***
Abşeronda yerli əhali tərəfindən çuğundurun
meyvəköklərindən alınan təzə
şirə xroniki mə’də-bağırsaq xəstəliyində
həzm prosesini yaxşilaşdirmaq üçün
istifadə edilir.
***
Çuğundurdan müxtəlif yeməklər
hazırlanır ki, bunlar da müalicəvidietik
xassəyə malikdir. Məsələn, çuğundurda
olan sellüloz və üzvi turşular ma’də
şirəsini və bağırsağın peristaltikasını
stimulə etdiyinə görə spastik kolitlərdə
işlədilir.
***
Çuğundurun tərkibindəki çoxlu miqdarda
vitəminlər dəmirlə birlikdə homopoezə
stimuləedici tə’sir göstərir.
***
Cuğundurun tireotoksikoz, ateroskleroz xəstəliyinə
tutunlara da xeyri var. Eləcə də bu xəstələri
müşayiət edən ürək-damar sistemi
xəstəliklərində çox faydalıdır.
***
Çuğundurda miqdarca çox olan vitəminlər
və mineral duzlar (xüsusən kalium) antiaritmik,
maqnezium hipotenzif, yod xolesterinolipoid mübadiləsinə
müsbət tə’sir göstərir.
***
Çoxdan bəri xalq təbabətində çuğunduru
işlətmə, sidikqovucu, iltihaba qarşı,
ağrıkəsici və sinqa xəstəliyində
istifadə edirlər.
***
Suda bişmiş çuğunduru qəbizlikdə
işlətmə dərmanı kimi yeyirlər.
***
Xalq təbabətində qırmızı çuğundurun
təzə toplanmış meyvəköklərindən
alınan şirəni balla qarışdırıb
vərəm xəstəliyinə qarşı qəbul
edirlər.
***
Xalq təbabətində kasnının köklərindən
sulu dəmləmə və bişirmə hazırlayıb
xroniki mə’də-bağırsaq xəstəliklərində
mə’dənin həzm prosesini yaxşılaşdıran,
iştahanı və maddələr mübadiləsini
artıran vasitə kimi və hənçinin öd
yolları xəstəliklərində (sarılıqda)
ödqovucu dərman kimi qəbul edirlər.
***
Kasnının köklərindən hazırlanmış
dəmləmə və kasnı arağı şəkər
xəstəliyində, eləcə də malyariyaya
qarşı işlədilir.
***
Xalq təbabətində innab mürəbbəsi
quru öskürəyə qarşı sinəyumşaldıcı
vasitə kimi işlədilir.
***
Qurudulmuş innabın yarpaqladan çay dəmlənib,
sidik kisəsinin iltihabında sidikqovucu dərman
kimi qəbul edilir.
***
İnnabın meyvələri qan təzyiqini aşağı
salmaq üçün istifadə edilir.
***
Xalq təbabətində ərikdən həzm
prosesini yaxşılaşdıran, susuzluğun
qarşısını alan, eləcə də
xroniki qəbizlikdə yüngül işlətmə
dərmanı kimi istifadə edilir. Dərman məqsədilə
ərik ağacının yapışqanından
da (kitrəsindən) istifadə olunur.
***
Heyva yarpaqlarının dəmləməsi bronxial
astmada çox gözəl müalicəvi tə’sir
göstərir.
***
Heyvanın toxumları soyuqdəymələrdən
baş verən tənəffüs yollarının
iltihabında, bronxitlərdə sinəyumşaldıcı,
iltihabı götürücü maddə kimi,
eləcə də xroniki mə’də-bağırsaq
xəstəliklərində, m’ədə xorasında,
mə’dənin selikli qişasını yumşaltmaq,
yaranı sağaltmaq üçün daxilə qəbul
edilir.
***
Heyvanın yarpaqlarından və cavan budaqlarından
çay dəmləyib ürək ağrısında
sakitləşdirici və qan təzyiqini azaldıcı
vasitə kimi içirlər. Meyvəsindən hazırlanmış
mürəbbə ürək zəifliyində
qüvvəverici kimi məsləhət görülür.
***
Xalq təbabətində bəlğəmotunun
yarpaqlarından, çiçəklərindən
və köklərindən dəmlənmiş
çay öskürəyə qarşı və
sinə ağrılarında sakitləşdirici
vasitə kimi istifadə edilir.
***
Qurudulmuş əməköməcinin çiçəklərindən
sulu dəmləmə hazırlayıb sinəyumşaldıcı
öskürək dərmanı kimi tənəffüs
yollarının iltihabını aradan qaldırmaq,
mədə-bağırsaq xəstəliklərində
mədənin selikli qişasını yumşaltmaq
və köpmənin qarşısını almaq
üçün işlədirlər.