Keçmişdə Azərbaycanda əziz və hörmətli qonaqları qarşılamaq adətinin bir neçə forması olmuşdur. Camaat qonağın qarşısına çıxmaq üçün tə’yin olunmuş yerə yığılardı. Iki dəstə ayrılırdı, dəstələrin birində ağsaqqallar və qocaman xadimlər gedərdilər. Onlar əllərində qırmızı örtüklü xonça (xonça üçün işlədilən örtüyün nümunəsi hazırda Azərbaycan tarixi muzeyinin etnoqrafiya fondunda mövcüddur), içərəsində dairəvi formada bişirilmiş və üzərində xüsusi naxış olan təndir çörəyi və ya lavaş ilə duz, güzgü, kuzədə (cəbudə) şərbət (gulab, hil və reyhan tumundan – baləng əvəzinə hazırlanırdı) və gülabdanda ayrıca gülab aparırdılar. Ikinci dəstə ölkənin dövlət xadimlərindən ibarət olub, sazandalar, xanəndə və aşıqlarla bərabər bir az aralı birinci dəstənin arxasınca gedirdi. Qonağı qarşılayanlar öz ziyafət və milli geyimlərində olurdular. Onlar qonağı musiqi sədaları altında müşariət edir, ona şərbət verir, çörək və duz daddırır və ayağı altına çiçək dəstələri ilə gülab səpirdilər. Qonaq kəndə girərkən onun ayaqları altına gözəl milli naxışlarla bəzədilmiş Quba, Qarabağ, Şirvan xalıçaları, onların üstündən isə tirmə və zərxara döşənərdi.
Başqa bir qaydada isə qonaq şəhərə və ya kəndə girməmiş möhkəm qollu cavan bir oğlan iri, bəslənmiş bir qoçu və ya buynuzlarına qırmızı şəridə (lent) və boynuna qırmızı parça bağlanmış cöngəni qurban kəsirdi. Onun qanı qonağın atının ayağı altından axıdılırdı, qonaq isə əlini qana batırıb, qurbanın üstündən adlayırdı. Kəsilmiş cöngənin, yaxud qoçun əti yoxsullara paylanırdı. Bu adət Azərbaycanda işlənən “sənə qurban olum” ifadəsinin təzahürüdür. Sonra qonaq içərəsində meyvə və xuruş olan tabaqları tutmuş qırx qızın cərgəsi arasından keçirdi və hamı qonağa “xoş qəlmisən” deyirdi. Qonağın getdiyi yollara söyüd budaqları, gül-çiçək səpilir, xalçalar döşənirdi.
Qonaqlara yemək verməyin də qəbul edilmiş bir sıra qayda və qanunları mövcud idi.
Azərbaycanda qonaq üçün ən münasib yemək qoyun ətindən tikə, döymə kabab və plov hesab edilir. Lakin bunlar süfrəyə başqa yeməklər və spirtsiz içkilərlə verilir. Yemək gəlməmişdən əvvəl cavan bir oğlan aftafa-ləyənlə məclisi gəzib, qonaqların əllərinə su tökür yudurdur, sonra məclisə pürrəng çay, limon, mürəbbə, bundan da sonra yemək gəlir. Adətimizə görə, bütün yeməklərin süfrəyə düzülməsi nəzakətsizlik hesab edilir, onlar süfrəyə növbə ilə gəlməlidir.
Gecə yatmaq üçün qonaq xüsusi yataq otağına aparılır. Yeri gəlmişkən, qeyd edək ki, Azərbaycanda imkan olan yerlərdə qonağa balaxanada yer salardılar.
Balaxana isə həyat darvazasının üstündə tikilirdi ki, qonaq həyətə girən kimi öz otağına qalxsın və ev sahibinin güfətini görməsin. Balaxanaların, qonaq otaqlarının və evdə bir neçə dəst əlavə yorğan-döşəyin olması xalqımızın qonaqpərəstliyini bir daha sübut edən amillərdir.